Аҧсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа 2025 шықәса актәи азбжазы имҩаҧнагаз аусура иазку аҳасабырба ҟаиҵеит ААР академик-маӡаныҟәгаҩ, академик Валентин Кәаҕәаниа. Уи аинформациа инақәыршәаны аҭҵаарақәеи ААР аҟәшақәа рыхҧа рҿы аҵарауаа аус здырулоз атемақәеи урҭ рыхәҭақәеи хьаҳәаԥаҳәа рымамкәа рынагӡара цоит. Д.И.Гәлиа ихьӡ зху Аҧсуаҭҵааратә институт аҵарауаа иааиҧмырҟьаӡакәа аус шрыдырулац ирыдырулоит ганрацәала аҧсуа филологиеи, акультуреи, аҟазареи, Аҧсны аҭоурых ажәытәӡатәи аамҭақәа инадыркны иахьауажәраанӡа ирыҵаркуа ахыҵхырҭақәа реизакреи, рсистематәреи, рҭыжьреи. Арҭ азҵаатәқәа қәнагала рҭыҧ ақәҵара хықәкыс ишьҭыхны, Аинститут аҟны имҩаҧган аҭҵаарадырратә сессиақәа 10. Аԥсуаҭҵааратә институт аҵарауаа шықәсыбжак иалагӡаны анаукатә дунеи иадыргалеит, жәларбжьаратәи аҭҵаарадырратә форумқәа рхы рылахәхарала, ртематикатә план иадҳәалоу ажәахәқәа 60 инарзынаԥшуа. Акьыԥхь рбеит аԥсышәалеи урысшәалеи иаԥҵоу 12 шәҟәи 41 статиеи. Еиҳа ахархәаратә ҟазшьа амоуп Аекономикеи азини ринститут аҵарауаа русура. Аинститут аус зыднауло атемақәа инарҷыданы, рнапы алакуп Аԥсны Аҳәынҭқарра анорматив-зинтә актқәа ирызку еиуеиԥшым апроектқәа рышьақәыргылараҿгьы. Шықәсыбжак аҳәаақәа ирҭакӡаны аинститут аҵарауаа рхы рыладырхәит амилаҭтәи жәларбжьаратәии аҭҵаарадырра-практикатә конференциақәа 37. Акьыԥхь адырбеит астатиақәа 6. Аекологиа аинститут аҵарауаа аус адырулоит Аҳауа мҽхакыла аҽыԥсахреи уи ахҟьаԥҟьақәа Аԥсны аҵакырадгьыл аҟны ацәырҵреи, Амшын еиқәа аԥсуа акваториаҿы аекологиатә шәарҭадареи арекреациеи ралыршаразы аекологиатә хылаԥшрақәа рымҩаԥгара, Аԥсны амшын аҟәареи аӡиасқәа рышьҭрақәеи ирхылҵуа апроцессқәа хылаԥшра рзура, Аԥсны абиологиатә еиуеиԥшымзаара аҭҵаареи зеиуахк маҷу, ииаӡаауа урҭ рыхкқәа реиқәырхареи уҳәа убас иҵегьы. Аекологиа аинститут аҵарауаа шықәсыбжак иалагӡаны акьыԥхь иаздырхиеит 22 усумҭа. Аҟәатәи афизика-техникатә институт аус аднаулоит проблемак аҳәаақәа ирҭакӡоу темак. Уи атемала аҵарауаа иҭырҵаауеит амра иахылҵуа аԥхаррала Аԥсны аҩныҵҟа афотофымцатә станциақәа рышьақәыргылара иамоу алшарақәа. Шықәсыбжак аҩныҵҟа аҵарауаа аус здырулоз атемақәеи урҭ рыхәҭақәеи хьаҳәаԥаҳәа рымамкәа рынагӡара цоит. Аҟәатәи афизика-техникатә институт акьыԥхь иазнархиеит астатиақәа 4. Аексперименталтә патологиеи атерапиеи ринститути, Аботаникатә институти, Ақыҭанхамҩатә аинститути рҟны, уаанӡатәи ашықәсқәа раан еиԥш, аҭҵааратә усурақәа мҩаԥысуеит апланл инақәыршәаны: «Еиҿырԥшрала амаамынқәа рбиологиеи урҭ рчымазарақәа рыҿиашьеи рыҭҵаара»; «Агеронтологиеи агериатриеи»; «Аԥсны аминералтә ӡқәа»; «Акурорт ахархәашьа иҿкым ачымазарақәа рыхәшәтәраан»; «Аҵиаатә дунеи хаҳарала ахархәареи уи ахьчареи рзы абиологиатә лшарақәа»; «Аҵиаақәа ринтродукциа амҩаԥгареи иԥсабаратәуи икультуратәуи афлорақәа ргенофонд ахьчареи»; «Аҵиаатә организмқәа рҭоурыхтә ҿиара амҩақәеи азакәанеизшәарақәеи»; «Аԥсны Аҳәынҭқарра жәлар рынхамҩа аларҵәаразы аԥеиԥш бзиа змоу ашәырхкқәа реиҭашьақәыргылареи реиқәырхареи»; «Аефирхәшатә культурақәа рколлекциақәа аус рыдулара, реиқәырхара атехнологиа арҭбаара» уҳәа егьырҭ атемақәеи рыҭҵаара рнапы алакуп. Аексперименталтә патологиеи атерапиеи ринститут аусзуҩцәа ажәхәқәа рыла иқәгылеит жә-ҭҵаарадырратә конференциақәа рҟны; аҭыжьра иазнархеит 14 ҭҵаарадырратә усумҭа. Х-ҭҵаарадырра-практикатә конференциақәа рыҽрыладырхәит Ақыҭанхамҩа аинститут аусзуҩцәа 2025 шықәса актәи азбжазы. Арецензиа змоу ажурналқәа рҿы иркьыԥхьит ҩ-статиак, акьыԥхь ашҟа ирыҭоуп даҽа усумҭак. Аҭҵаарадырратә експедициа мҩаԥыргеит Ҭырқәтәыла аҳәынҭқарраҿы атропикатәи асубтропикатәи культурақәа Аԥсны раарыхра алзыршо аԥышәеимдаразы. Уи алҵшәақәа рыла ҳҳәынҭқарра аҵакырадгьыл иаарбуп абанан еиуеиԥшым ахкқәа, авакадо, манго, ананас уҳәа убас егьырҭ акультурақәагьы. Аботаникатә институт иҭнаҵаауа 9 темак рҳәаақәа ирҭакӡаны ҳазну ашықәс актәи азбжазы имҩаԥыргеит аҭҵаарадырратә експедициа Аҟәа араион иаҵанакуа Каман ақыҭахь. Уаҟа иаарԥшуп колхидатәи ашыц 59 хкы. Зеиуахк маҷу аҵиаақәа ашәҟәы рҭагаларазы аҭҵаарақәа мҩаԥган Аботаникатә баҳчеи Адендропарки рҟны. Аботаникатә институт аусзуҩцәа рхы рыладырхәит, ажәахәқәа рыла иқәгылеит жәларбжьаратәи аконференциақәа хәба, акьыԥхь ашҟа ирыҭоуп астатиақәа 47. Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа аҟәшақәа рыхԥагьы рҿы аҭҵааратәи аиҿкааратәи усурақәа мҩаԥысуеит ААР Еизаку атематикатә план инақәыршәаны, еиҵахарак ыҟамкәа, ҳәа азгәеиҭеит Валентин Кәаҕәаниа. Анаҩстәи зҵаараны Аҧсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиеи Урыстәыла аҭҵаарадыррақәа ракадемиеи рыбжьара аҭҵаарадырратәи аҭҵаарадырра-техникатәи усеицуразы аиқәшаҳаҭра аларҵәаразы аусутә гәыҧ аилазаара шьақәырҕәҕәан. Аилатәараҿы аҳәынҭқарра ахада аҭҵаарадырра аусхк аҿиара алзыршо идыргаларац ргәы иҭоу азҵаарақәагьы ирылацәажәеит. ААР апрезидент Зураб Џьапуа апрезидиум алахәылацәа дҵаны рҿаҧхьа иқәиргылеит хықәкылатәи ахыдҵақәеи, урҭ рыҳасабра алзыршо ахшыҩзышьҭрақәеи еиқәдыршәарц. Аҟәатәи афизика-техникатә институт аиҳабы Анатоли Марколиа иазгәеиҭеит астратегиатә планҟаҵарада, аҭҵаарадырра ҧхьаҟа изго ахыкәқәкқәеи ахыдҵақәеи рышьақәыргылара шалмыршахо. Урҭ рынагӡараҿы афинанстә дгылара аҭҵаарадырразы аресурсқәа реиқәыршәареи, акадырқәа разыҟаҵареи рҿы ихадоу амыругақәа ишыруаку иҳәеит аҵарауаҩ.
